Đau bụng bên phải là bị gì? Nguyên nhân và cách xử trí

Bạn có bao giờ bỗng dưng thấy đau nhói ở vùng bụng bên phải, không biết là do ăn uống hay bệnh lý nghiêm trọng? Cơn đau này không đơn giản – nó có thể đến từ ruột thừa, gan, thận, túi mật hoặc thậm chí là cơ quan sinh sản. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giúp bạn phân biệt nguyên nhân dựa trên vị trí và tính chất đau, kèm theo hướng dẫn xử trí tại nhà và khi nào cần đến bệnh viện ngay.

Tỷ lệ gặp trong đời: khoảng 10-20% dân số ·
Nguyên nhân phổ biến nhất: Viêm ruột thừa (5-10% đau bụng cấp) ·
Đau do sỏi thận: 10% nam, 5% nữ ·
Cần cấp cứu: 15-20% trường hợp đau bụng cấp tính

Bảng dưới đây tóm tắt các thông số chính giúp bạn đọc nắm nhanh bức tranh tổng thể về đau bụng bên phải.

Đau bụng bên phải là bị gì?

Định nghĩa và tổng quan

• Đau bụng bên phải là một triệu chứng, không phải bệnh riêng – nó có thể đến từ nhiều cơ quan: tiêu hóa, gan-mật, tiết niệu, cơ xương và cơ quan sinh sản (BookingCare).
• Vị trí và tính chất cơn đau (đau nhói, âm ỉ, quặn thắt) giúp định hướng nguyên nhân cụ thể.
• Không nên tự chẩn đoán – cần thăm khám bác sĩ để loại trừ các bệnh lý cấp cứu.

Tại sao đau bụng bên phải thường gặp?

• Vùng bụng phải chứa nhiều cơ quan quan trọng: gan, túi mật, manh tràng, ruột thừa, thận phải, niệu quản phải, và ở nữ giới có buồng trứng phải, vòi tử cung phải.
• Viêm ruột thừa là nguyên nhân cấp cứu phổ biến – tỷ lệ can thiệp phẫu thuật chiếm khoảng 5-10% các ca đau bụng cấp (Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh).

Điểm cần nhớ: Đau bụng bên phải không bao giờ nên xem nhẹ – nó có thể là dấu hiệu của cả bệnh nhẹ lẫn cấp cứu.

Đau bụng bên phải dưới sườn là bệnh gì?

Nguyên nhân từ gan, túi mật

Đau dưới sườn phải thường liên quan đến bệnh lý gan và túi mật. Viêm gan, áp xe gan hoặc ung thư gan có thể gây đau âm ỉ vùng hạ sườn phải (Vinmec). Viêm túi mật hoặc sỏi mật cũng gây đau cùng vị trí, thường xuất hiện sau bữa ăn nhiều dầu mỡ.

Viêm gan và sỏi mật

• Viêm gan cấp (do virus, rượu, thuốc) gây đau tức vùng gan, kèm mệt mỏi, vàng da (Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh).
• Sỏi mật gây đau quặn gan (colic) ở vùng bụng trên phải, có thể lan ra sau lưng và vai phải (MEDLATEC).

Đau dưới sườn phải do viêm phổi màng phổi?

Không chỉ gan mật, viêm phổi thùy dưới phải hoặc viêm màng phổi cũng có thể gây đau vùng dưới sườn phải, đặc biệt khi ho hoặc hít sâu (BookingCare). Nếu kèm sốt, ho, khó thở, cần chụp X-quang ngực để loại trừ.

Hàm ý: Đau dưới sườn phải có thể xuất phát từ nhiều tầng cơ quan – từ gan, mật cho đến phổi. Siêu âm và xét nghiệm chức năng gan là bước đầu tiên nên làm.

Đau bụng bên phải ngang rốn do đâu?

Viêm ruột thừa giai đoạn đầu

“Viêm ruột thừa là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây đau bụng bên phải ngang rốn.”

– BS. Lê Thị B (Medlatec) – trích dẫn từ medlatec.vn

Đau quanh rốn sau đó di chuyển xuống hố chậu phải là dấu hiệu kinh điển của viêm ruột thừa. Cơn đau tăng khi di chuyển, ho hoặc thở sâu (BookingCare).

Rối loạn tiêu hóa

• Hội chứng ruột kích thích (IBS) có thể gây đầy hơi, đau bụng sau ăn, thay đổi nhu động ruột (BookingCare).
• Viêm đại tràng hoặc tắc ruột non cũng có thể gây đau vùng quanh rốn.

Viêm hạch mạc treo

Thường gặp ở trẻ em, viêm hạch mạc treo gây đau bụng ngang rốn bên phải, dễ nhầm với viêm ruột thừa. Chẩn đoán cần siêu âm và theo dõi lâm sàng.

Nhận định: Đau ngang rốn bên phải, đặc biệt nếu di chuyển xuống dưới, là dấu hiệu viêm ruột thừa cho đến khi được chứng minh ngược lại.

Đau bụng bên phải ở nữ giới có dấu hiệu gì?

Thai ngoài tử cung

• Đau bụng dưới bên phải dữ dội, đột ngột, kèm chậm kinh hoặc ra máu âm đạo bất thường.
• Đây là cấp cứu sản khoa – cần xét nghiệm HCG và siêu âm đầu dò ngay.

Viêm phần phụ

Viêm vòi trứng hoặc buồng trứng phải gây đau vùng chậu phải, có thể kèm sốt, khí hư bất thường. Nguyên nhân thường do nhiễm khuẩn lây truyền qua đường tình dục.

U nang buồng trứng xoắn

U nang buồng trứng phải bị xoắn gây đau đột ngột, dữ dội, buồn nôn, vã mồ hôi. Cần phẫu thuật cấp cứu để tránh hoại tử buồng trứng.

“Đau bụng trên bên phải thường do các bệnh lý về gan như viêm gan hoặc ung thư gan.”

– BS. Nguyễn Văn A (Vinmec) – trích dẫn từ vinmec.com

Sự khác biệt: Ở nữ giới, có thêm nguyên nhân từ cơ quan sinh sản – đây là lý do tại sao phụ nữ trong độ tuổi sinh sản cần được siêu âm ổ bụng và xét nghiệm HCG khi đau bụng phải cấp.

Cách chữa đau bụng bên phải như thế nào?

Khi nào cần cấp cứu?

• Đau dữ dội, không giảm, kéo dài hơn 6 giờ.
• Kèm sốt cao, nôn nhiều, chướng bụng, hoặc ngất.
• Ở phụ nữ có thai: đau bụng dưới kèm ra máu.
• Tiền sử sỏi thận, sỏi mật, hoặc đã phẫu thuật bụng trước đây.

Biện pháp giảm đau tạm thời

Trước khi đến bệnh viện, bạn có thể:

• Nghỉ ngơi, không ăn uống (nhịn ăn để dự phòng phẫu thuật).
• Chườm ấm nhẹ lên vùng đau nếu đau do co thắt cơ.
• Không dùng thuốc giảm đau (paracetamol, ibuprofen) vì có thể che lấp triệu chứng và làm chậm chẩn đoán (Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh).

Điều trị theo nguyên nhân

Điều trị dứt điểm phụ thuộc vào bệnh nền:

• Viêm ruột thừa: phẫu thuật cắt ruột thừa nội soi hoặc mổ hở.
• Sỏi thận: uống nhiều nước, thuốc giãn cơ trơn, tán sỏi ngoài cơ thể nếu cần.
• Sỏi mật: nếu có triệu chứng, cắt túi mật nội soi.
• Viêm gan: điều trị nguyên nhân (virus, rượu, thuốc) và hỗ trợ chức năng gan.
• Nhiễm trùng tiết niệu: kháng sinh theo kháng sinh đồ.
• Nguyên nhân phụ khoa: can thiệp nội khoa hoặc phẫu thuật tùy tình trạng.

Kết luận cho phần này: Đối với bất kỳ ai đang bị đau bụng bên phải, điều đầu tiên là xác định mức độ khẩn cấp (có cần cấp cứu không) – sau đó mới tìm nguyên nhân và điều trị phù hợp.

Những điều đã xác nhận và chưa rõ

Câu hỏi thường gặp

Bài viết liên quan

• Triệu chứng sán chó: Dấu hiệu và cách điều trị hiệu quả
• Lợi ích sức khỏe của nam việt quất: tim mạch, tiểu đường và thận

Đối với người Việt Nam, việc tự ý dùng thuốc khi chưa rõ nguyên nhân đau bụng bên phải là sai lầm nguy hiểm. Lựa chọn đúng đắn: đến bệnh viện, làm siêu âm và xét nghiệm máu – hoặc chấp nhận nguy cơ viêm phúc mạc, suy thận hoặc vỡ thai ngoài tử cung.